ZAANS NEDERLANDS WOORDENBOEK

NEDERLANDS ZAANS WOORDENBOEK

212 GEZEGDEN

`Alle vrachies lichte`, zai de skipper, en hai gooide ze vrouw overboord.

Dat scheelt weer, in bagage / in gewicht.

`Alles mit mate`, zai de kleremaker, en hai sloeg ze waif mit de ellestok.

Aansporing tot matigheid.

`As` is verbrande turref.

Gedane zaken nemen geen keer; `als` zeggen is zinloos.

'En bakkes of ze de bast van eek op het.

Een sacherijnig gezicht.

'En brief an de keuning skraive.

Een tukje doen.

'En lopie make.

Een stukje wandelen.

'En pin op de neus geve.

Tot de orde roepen.

'En reg as Sieuwers hewwe.

Een brede, sterke rug hebben.

'Et droipt toe zen broek en jas oit

Hij heeft geen droge draad meer aan zijn lijf

'Et is kwalek male mit wind van gustere.

Achteraf praten is zinloos.

'Et is op z'n donders azzik 't lete ken.

Ik kan het niet laten.

'Et regent ouwe waive mit bajonette.

Het regent zo hard, dat het water opspat.

'Et waait ouwe waive mit hoede op.

Het stormt.

'Et wordt 'n waterskip vedaag.

Het wordt regenen vandaag.

'Et wordt me te jauker

Het wordt me te duur

'n Koe in 'n haas hewwe gelaik nuwejaar.

Haasten helpt hier niet.

't Hoeft niet bai 't laif vol.

Genoeg is genoeg. (eten)

't Hoisie (Walletje) bai 't skuurtje houwe.

Verstandig en oplettend zijn; niet overdrijven.

't Is bai jou nèt weduwnaarspain.

Jij knapt altijd snel weer op wanneer je eens ziek bent.

't Is butter an de galleg 'esmeerd; 't Is de moeriaan eskuurd.

Er wordt toch niet naar geluisterd; het is vergeefse moeite.

't Is en mooi koppie, jammer dattet rotte moet.

IJdelheid der ijdelheden ...

't Is gien doodwond.

Er zijn erger dingen.

't Is mondje bai.

Het kopje / glas zit overvol.

't Is over zeerdoen hien.

Het is erg.

't Is weer hoogwater in de polder.

Hoge nood (kleine boodschap)!

't Komt op een dood peerd ok gien steek meer an

Dat kan er ook nog wel bij

't Laikent deer wel puur zo drok.

Het is daar behoorlijk druk.

't Vriest makkelek op een oud skotsie.

Jong geleerd, oud gedaan.

't Was bai de beddeplank of.

Het kind werd geboren toen ze precies negen maanden getrouwd waren.

Aars as aars.

Anders dan anders.

Achter de beskoittore om komme.

Heel veel moeite doen.

Aisieliddere.

Als eerste over het ijs te lopen.

Aisieliddere.

Over dun ijs rennen.

Altaid in stap, nooit in draf.

Nooit gehaast.

Altaid ziek en nooit dood.

Altijd kwaaltjes hebben.

an de stutte skudde

zich laten gelden

An'ekleed gaat oit!

Er netjes uitzien.

Anderhalleve cent

(Getrouwd) stel dat veel in lengte verschilt

Annet achterspien legge.

De laatste zijn.

Annet voorspien legge.

De eerste zijn.

As 'n haan van 'n stoter.

Fier rechtop.

As de maid een maid heb, het mevrouw 'r twee.

Een opgedragen klusje afschuiven op iemand anders.

Azzen fullem.

Iets onverwachts, dat zich voor je ogen afspeelt.

Bai 'n geseling hoort 'n brandmerrek.

Bij het drinken hoort een rokertje.

Bloemzoet en meukel kaike.

Vergenoegd kijken.

Broodje ienhand.

Dikke snede brood.

Broodje tweehand.

Dikke snede brood, in twee dunne plakken gesneden.

Buurmans goed is maar íén keer te koop.

Nu of nooit!

Cent van 't blad.

Voor 1 cent snoep uitzoeken.

D'r 'n harnas over antrekke.

Zich ergens druk over maken.

Dat is gien smaldoek.

Dat is geen kleinigheid.

Dat ken voor de krame om.

Dat ziet er toonbaar uit.

Dat mag de broek niet bolle.

Dat mag de pret niet drukken.

Dat skeelt een vak in hois.

Dat ruimt op. Dat geeft rust.

De baker het er gien skuld an 'ehad.

Iemand is hoogbejaard overleden.

De gait verpenne.

Buiten een plas doen.

De hiele husklus mit zandrepe.

De hele boel.

De hort op weze.

Er van door zijn.

De kachel staat op sóldere.

De kachel is gloeiend.

De kerrek most helegaar deur de Peperstraat.

Zware bevalling.

De kindere stane teuge de ouwers op as glazewassers teuge de rame.

Die jeugd van tegenwoordig toch.

De lucht werrekt.

De lucht lijkt wel wat naar onweer te neigen.

De lucht zit nag vol dage.

Tijd genoeg.

De ongelovege groeie de roze voor de skoene / hutte.

Ongelovigen hebben vaak geluk.

De plok en strop kraige.

Een strop hebben.

De spultjes op ze lopies hewwe.

Het aardig voor elkaar hebben.

De steert ervoor hale.

Weigeren, niet meer meedoen.

De veugel heb over 't touw 'evloge.

De kans is voorbij gegaan.

Deer make ze allang knope van; hai komt temet awweer trug (zie ook opmerkingen)

Iemand is reeds lang geleden overleden.

Deer slaat me toch 'n blinde ezel in!

Daar begrijp ik niets van.

Deer zit hem weer 'n skeet dwars; hai heb weer wet te peeuwe.

Hij heeft weer wat te zeuren.

Den ken je wéér an.

Dan moet je het overnieuw doen; dan moet je nog eens.

Der komt wel een skeet na

Het is nu wel mooi weer, maar het kon wel eens in onweer eindigen

Die laat ok Viola / de viole maar zorrege

Hij / zij laat Gods water over Gods akker lopen

Doen wet je zegge, den liege je niet.

Je doet maar.

Drie vingers, pink en doim!

Wat is er aan de hand?

Dun van de darrem gaan.

Slecht aflopen.

Een broek lappe en gare toegeve.

Het kost meer dan dat het opbrengt.

Een prokie in de weeg slaan

Een spijker in de muur slaan

een proostleve

een prettig, zorgenloos leventje

Een rabbig zootje

Een slordige, armoedige boel

Effies aige bedankt, jonges

Er zijn meer gasten dan verwacht werd, er is misschien wat krap koek / taart enz.

Effies kloke.

Zijn oor te luisteren leggen; op onderzoek uitgaan; informatie inwinnen.

en vaif ons is een pond.

Ons kent ons ...........

Erop zitte as 'n duvel op 'n zieltje.

Als een bok op een haverkist.

Erreges worst op weze. (of tok)

Ergens gek op zijn.

Et hangt niet.

Het heeft geen haast.

Et storremt pas, as de worrevels an de skaithoize draaie as molewuke.

Stormt het?

Gien blauw steun kraige.

Helemaal geen steun krijgen.

Gien lid an me laif.

Geen haar op mijn hoofd.

Gien zoivere koffie. (Niet specifiek Zaans!)

Iets dat niet correct is.

Graize doffer.

Een grijze duif (v.e. man).

Grote skepe hewwe lank werrek oitvare.

Ben je nou nog niet vertrokken?

Hai / zai kèn met de kenaine deur de tralies

Hij / zij is zo mager als brandhout

Hai is wel 'n goed waif, maar zai zoipt zo.

Hij is geen beroerde vent, maar zíj! (of andersom, in elk geval een echtpaar)

Hai is zo bleek as 'n skeet in de maneskain.

Hij is zeer bleek.

Hai ken raime as Ouwe Saime, maar Malle Griet die kennet niet.

Iemand die graag rijmt.

Hai loopt te sterreve langes de weg.

Hij ziet er slecht uit.

Hangore; eerst grote mense, dèn hangore

Onmondige kinderen; volwassenen gaan vóór

Hè, hè, dat was hard-oit.

Ik heb me gehaast om op tijd te komen.

Hee daar de lampedéra!

Let op!

Hejjai een maag mit een verwullef?

Heb je nou nóg niet genoeg gegeten?

Het miegelt

Het regent flink

Het mottert

Het regent een beetje, het motregent

Het noodsain in top zette.

Alert zijn.

Het regent klapmussies

Het regent erg hard

Huspot mit braipenne.

Antwoord op de vraag `Wet gane me ete?`

Husse mit prikke en lanknat.

Antwoord op de vraag `Wet gane me ete?`

Iemand bai 't laif hewwe.

Iemand beetnemen.

Iemand iets op z'n mouw smere.

Iemand de schuld geven.

Íén loodje koffie in de Zaan, en 'n lekker bàkkie ...

Slappe koffie zetten.

Iens 'n ezel, nooit 'n peerd.

Je blijft wat je bent.

Ientje mit hande oit ze mouwe en bit op ze kieze.

Eerlijke, harde werker.

Iets mit liefhewwerai doen.

Iets met plezier doen.

Ik ben annet end van de akker; ik hew 't end in de bek.

Moe zijn.

Ik ben me geld niet loof.

Het geld groeit me niet op de rug.

Ik gaan nee me aige wéleg; Ik gaan op hois an.

Ik ga naar huis.

Ik geef er de vaif.

Ik neem vijf minuten rust.

Ik hang je op annet spinnerag.

Milde bedreiging.

Ik hew gien peerdje skaitgeld.

Het geld groeit me niet op de rug.

Ik laik wel holleg; ik hew doei.

Ik heb trek.

In de poep z'n karren zitte; in de nartel zitte.

In de benauwdheid zitten.

In de winterdag kenne ze raie over 'n panlat, en in de zeumerdag naggenies over drie bai ellef. (3x11 is een stevige houtmaat)

Des winters komen ze rond van bijna niets, 's zomers bulken ze van het geld en kan er niets vanaf.

In taid van 'n mum.

In een mum van tijd.

Innet tempo van 'n neeslagshaai bai 'n slap hallefwerrekie.

Héél langzaam.

Je bek loof lulle.

Praten als Brugman.

Je bek zel d'r van skeure.

Ik lust er wel pap van.

Je haaste ajje de taid hewwe, dan hejje de taid as je haast hewwe.

Het heeft geen zin je te haasten als je te laat bent.

Je hange 'm d'r goed in.

Juist, goed geraden.

Je kaike of je pennemesse poepe moete.

Wat kijk je benauwd.

Je kenne 't mit 'n warreme pankoek belope.

Het is vlakbij, om het hoekje van de deur.

Je kenne d'r beter van piese as van 'n korsie brood.

Thee, vruchtensap, frisdrank, bier, melk, water.

Je kenne je mond in de knoffel lulle, maer det hellupt niet

Je kan kletsen wat je wil, maar dat helpt niet

Je kenne mit 'm / 'r voor de krame langs.

Hij / zij is een keurige verschijning.

Je kenne van elleke skeet wel een donderslag make.

Je kunt je overal wel over opwinden.

Je kenne weer een broek knippe (soms ok: 'n boerekiel).

Er komt weer wat blauw in de lucht.

Je laike wel 'n bietje doffeg.

Je bent drijfnat.

Je legge te vlook.

Als de dobber bij het vissen nog niet rechtop staat.

Je magge wel oitkaike dat je niet wegsulle.

je mag wel oppassen dat je niet uitglijdt.

Je massie overboord zaile.

Het te gek maken.

Je mellek kookt over.

Je hemd hangt uit je broek.

Je ziene der oit as een voil hemd.

Je ziet bleek, pips.

Je zitte / stane d'r bai mit je arreme over je darreme.

Je kijkt toe en doet niets.

Jeempie kreempie de butterboer

Jeempie kreempie de butterboer.

Jong opknope, den hejje d'r gien last van.

Over oud worden.

Kaik nou toggeres, raik hee?

Bij vertederd kijken naar de verrichtingen van een jong kind.

Kaike assen skellevis, die ze belaidenis doet op 'n warreme stoof.

Benauwd kijken.

Kallemte en kroiebitter

Rustig aan maar

Kallemte kejje redde; kallemte en 'n kroiebitter.

Rustig maar, het komt wel goed.

klaar is Kees! (en ie zag zen vader hange)

klaar!

Lege zakke overend zette.

Nutteloos werk doen.

Liege as 'n bidprentje.

Liegen alsof het gedrukt staat.

Liever loi as loof.

Liever lui dan moe.

Lilleke, brutale aap!

Wat ben jij brutaal!

Loof ken lank an(houwe).

Moe-zijn is geen excuus.

loopt deumenie mit de bul (stier).

Als de nood aan de man komt .........

Love biene en 'n zangerige boik.

Erg moe.

Maak d'r gien kastemakerswerrek van.

Niet overdrijven met je werk.

Maak je niet drok, het kind is er al

Maak je niet druk, dat heeft geen zin

Maak van je hart gien smoorpan.

Maak van je hart geen moordkuil.

Maar mit je pet op je test kojje d'r ok best.

Met de hoed in de hand komt men door 't ganse land.

Me bloed wordt karrenemellek (en me ribbe takkebosse).

Ik word erg kwaad.

Me griezels lope over me grazzels.

Dat vind ik doodeng, ik word er akelig van.

Merreke weer offet roer straikt.

Merken waar het verkeerd gaat.

Mit de knolle de pot in.

Verspilde moeite.

Mit iets skoot-an gaan.

Ergens mee vandoor gaan.

Mit je arreme over je darreme.

Met je armen over elkaar.

Moet je 'n turref? Kejje d'r op leune.

Niet tijdens het eten met je hoofd op je hand steunen!

Nauw is niet waid en vervelend op z'n taid.

Nauw is niet wijd en lastig op zijn tijd. (Als `Nou hoor!` geroepen wordt.)

Nou slaat me toch 't onweer in de arremoed!

Dit is toch het toppunt!

Nou-nou, 't is an mit Mat en Troi.

Ze gaan plotseling veel met elkaar om.

Nou! 't Grondais loopt langs de goot.

Antwoord op de vraag `Vriest het?`

Oit de biene lope.

Tijdens het werk de plaats van een zieke collega overnemen.

Op (je) doodstal staan.

Door ouderdom niet meer meedoen kunnen.

Op de need krabbe.

Zuinig zijn.

Op een hebbel en een drebbel.

Inderhaast, op een holletje

Op stikkie gaan bai je peetje.

Een boterham eten bij je tante.

Op ze Oossaans ete.

Het bord helemaal schoonlikken.

Oud, oud? De dúvel is oud, en ze moer nag ouwer.

Over oud worden.

Over Assedelleft nee Nauwernee rolle.

Het heen en weer krijgen.

Poldermeester make.

Iets helemaal opeten, -drinken soldaat maken.

Portretje van de verlore zeun.

Extreem dun plakje vlees als broodbeleg.

Sjiek de la mar.

Deftig, fraai.

Skai toch oit.

Hou er maar over op.

Skone klere verdiene gien geld.

Nette baantjes verdienen niet.

Stientjes telle (Wat bèjje laat, zeun, hewwe je stientjes 'eteld? )

Slenteren, traag lopen

Stront mit stientjes.

Antwoord op de vraag `Wet gane me ete?`

Te verjare gaan.

Op verjaarsvisite gaan.

Ter spinning gaan. (Is dut Assedellefts?)

Met oud op nieuw feesten.

Trille as een lammeresteertje.

Erg beven.

Van de alterasie.

Van de weeromstuit.

Van pissebed in (of naar) strontebed / kakkebed.

Van de regen in de drup.

Voor donkers tois.

Thuiskomen voordat het donker wordt.

Voor nou en naggeres.

Tot uw dienst; graag gedaan; geen dank.

Vraagneuze mit himphampe; vraagneuze mit iendepote, kippekonte en kattesteerte.

Wat gaan we eten?

Weer je 't meeste van heb te zegge, deer kojje 't dichste bai te legge.

Plaagzin op jonge mannen en vrouwen, die kritiek op elkaar hebben.

Wel 'oor, de pook hangt staif achter de kachel.

Antwoord op de vraag `Vriest het?`

Wet dochte jollie: `Ouwe knolle / peerde moete eerst of`?

Als de jeugd niet even wil helpen; of met ouderen dolt.

Wie dat gelooft, heb een kallef in ze hoofd.

Geloof dat maar niet.

Wie het zuks nou ooit op de viool bleze hore.

Wie heeft zoiets ooit gehoord.

Z'ndaik mot Z'ndaik blaive!

Zaandijkse slagzin tegen samenvoeging (begin 20e eeuw wou men samenvoegen met Koog, in de 30'er jaren van die eeuw met àlle Zaandorpen plus Uitgeest, en toen kwam 1973 met Zaanstad ...

Ze benne rooms; 't benne pape; ze benne vannet houtje.

Ze zijn rooms-katholiek.

Ze heb 't zo drok as d'r mans moer mit de loiermand.

Ze heeft het zeer druk.

Zeed voor de Ommerse Skans.

Jongens die na donkers nog buiten zijn.

Zeg stront, wie heb jou 'eskéte?

Een beetje verbeelding, een tikje arrogant?

Zo blaid as blik

Zo blij als een kind

Zo groos as 'n ouwe aap (mit drie steerte).

Zo trots als een pauw.

Zo makkelek as Mariebuur.

Slordig en lui.

Zo rood as 'n haan.

Zo rood als een kreeft

Zo stateg as hereboere.

Zeer statig.

Zo vlug as emale poppestront.

Heel traag.

Zonder heft of stoot.

Zonder slag of stoot.



877 WOORDEN

(Skiet) skoite

Grote voeten

'En plok, 'en plok werrek

Veel, veel werk

'n aare stiek zoeke

ander werk zoeken

'n Booi vannen kirrel. 't Is 'n hele booi.

Grote, sterke kerel.

'n Hard stik innet laif hewwe.

Met iets vervelends zitten.

'n Hoop leve make.

Lawaai maken.

'n Lachbrok.

Iemand die om alles lacht.

'n Loie slak op 'n teerton mit teugewind.

Iemand waar weinig energie in zit

'n Malle mispel.

Iemand die niet weet wat hij wil.

'n pan groenzooi

dikke, enigzins zurige soep

'n Purremerender.

Op een oneigenlijke manier biljartballen doorstoten.

'n Watjekouw op je bakkes. (Ook gebruikelijk buiten de Zaanstreek.)

Klap in je gezicht.

't beskiet niet veul

het stelt niet veel voor

't Is 'n end waid weg. 't Is mail op zeuve.

Het is ver weg.

't Is bekterrege

Er is wat weinig (eten)

't is gien vrete, 't ben allegaar bientjes

het is niet te eten, hetzit vol met beentjes

't Is hier kroip deur, sloip deur. Je moete je d'r hier deurhien kringele.

Het is hier krap.

't is hier kroip deur, sloip deur. Je moete je hier d'r deurhien kringele.

het is hier krap

't is kopereg

het wordt veel verkocht

't Is laielek weer.

Het is redelijk weer.

't is vergloeid asset niet zo is (of verkakkeloerd)

het is verdomd als het niet zo is

't Is waarachies wáár

't Is echt zo, waarachtig

't Is weer hecht in starrek

het is weer gerepareerd

't noost me zo

Het gaat me aan het hart

't zit daikvast, 't zit zo vast as Haarlem

het zit muurvast

't Zit hillegaar in de tist

Het zit helemaal in de knoop (in de war)

(Broine) cent.

Poepgat.

' t is temet ovvelope

het is bijna afgelopen

A

aan de skarrel

veel last van ziektes en kwalen

Aardig

Eigenaardig, raar

aare

andere

aars

anders

Achterankommertje

Nakomertje

achternee

achteraf, naderhand

activitait

activiteit

Aigewais pot-nat, aigewaize pot stront

Eigenwijs type

akkerstudent

tuinder

akkoord van Putte

akkoord

alle maleur, main an me leur

oke, en wat dan nog

alle passante

ondertussen

Allieneg

Eenzaam

An de hoize komme.

Leuren.

Anjonge.

Jonkies krijgen, vermenigvuldigen (steeds maar -).

anneskrookt

aangebrand (pan of kookplaat)

anrikkemedere

aanbevelen

ansoppere

een onderwerp aansnijden

ansoppere

onderwerp aansnijden

Anstoele.

Je stoel aanschuiven terwijl je erop zit.

Anstons

Zodadelijk

anstons; aanses.

binnenkort

anveerde

aanvaarden

ape beleve

gekke dingen meemaken

arrempie deur lope

gearmd naast elkaar lopen

as de wiedewiet

zeer snel

As stom esloege staan

verstomd staan

atensie geve

aandach schenken

aventure

gokken, proberen

avvenant oitzien

netjes, aardig uitzien

azze

als

B

babbelbak

mond

Badcel

Douchecel

bai bosse

er zelf geld bijleggen

bai endje

aanhangsel

bai heulie te kaike

bij hun vergeleken

bai ja en bai nee

op het nippertje

bais

gort en meel

bakkes

gezicht

bakkie leut

bakkie koffie

Bakkie.

Kleine praam. (Krommenie)

Baljaren

Rumoerig zijn

Battenére, battere.

Kiften, tegenwerpingen maken.

bazaroet

ondeugende jongen

beddegankstaid

bedtijd

bedurreve houtje

verwend kind

begrotelek, ook wel noselek

spijtig

Bel (ook in Friesland)

Groot glas

Bélies (zie Opmerkingen)

Kwajongens.

Besseltje

Oprijgsel of oplegsel om kleding korter te maken

Beuntje

Opstapje

Beursweer.

Mooi weer om 's avonds te beurzen.

Beurze.

Buiten praten met buren, kennissen.

beweunders

bewoners

billenmolen

ouderwetse koffiemolen

biosgoop

bioscoop

Blai

Brasem, bliek (zoetwatervis)

Blak

Zonder golven (zee)

Blauwbekke.

Koukleumen.

Blauwe

De armen over elkaar slaan om warm te worden

Bleekskeet

Bleekneusje

blegeur

opschepperig

Blikjutter.

Wie stukken blik bijeen zoekt om te verkopen arbeider bij blikfabriek.

Blikke

Weerlichten, bliksemen

blote pote vloer

vloer met blote benen geverfd

Boedje

Schuurtje

Bokkem. Meervoud: bokkes.

Bokking.

Bokkes.

Borrel het meervoud ervan.

Bonkel

Bult

Bonker, bonkertje

Kort wollen (duffels) jasje

boompiemeet

boompje verwisselen kinderspel

booskippe.

Boodschappen

booskippebrief

bruinpapieren boodschappenzak

Borst.

Kerel, jongeman.

Bratje

Kaartje stop- of maaswol

Brekebeen

Brokkenmaker, pechvogel

Broeder.

Jan-in-de-zak, poffert (meelkost).

broedersdeel

evenveel

broinkorrels

zilvervliesrijst

Broodje

Boterham (algemeen)

Bruynzéliet, Bruynzéliaan.

Arbeider bij Bruynzeel.

bubbeleteek

bibliotheek

Bul

Stier

Buuf, buus

Buurvrouw

Buur

Buurman

C

champagnepils

gaseus, drank zonder alcohol

D

d'r komt een skoit met zure appele anzaile

er komt een fikse regenbui aan

D'r staat puur zo'n blees

Er staat flink wat wind

da vinnik noselek

dat vind ik zielig

dansskuur

dansgelegenheid

Darrem

Onsympathiek mens

darremekast

buik

dat had je niet edocht!

dat had je niet gedacht!

dat hewwik

dat heb ik

Dat is kasie.

Als iets graag gezien, gehoord of gedaan wordt.

dat isset hele aiere-ete

daar gaat het om

dat valt op en gansie

dat is een bofje

dat voorzait niet veul goeds

dat voorspelt niet veel goeds

de andaivie is main een bietje te eteg

De stamppot ligt zwaar op de maag

de Binnebantammerstraat (bestaat wèl in Amsterdam!)

denkbeeldige plaats

de bliert, de radder, dagwerruk mit de broek of

diarrhee

De branie oithange. (Is niet Zaans, maar Maleis)

Imponeren.

De deur slemt

De deur gaat moeilijk open, blijft in de sponning hangen

De hort op gaan

Op stap gaan

de ien of are taid

zeker ogenblik

De kluft nemen

Tegen de helling opfietsen

de koffiepot ontziele

de koffiepot leeggieten

de kras

voorman bij een groep huizenbouwers

de love broek anhewwe

geen zin om iets te doen

de mole loistert nee de vang

de molen remt af

de oge oit je test skame

zich diep schamen

De paai make.

In het gevlij komen.

De Pisbak

openbaar urinoir in Wormer

de poppe an 't danse

problemen (vechtpartijen of ruzie)

de rape benne gaar

er zijn problemen

de rolla

de straatgoot

De stamppot is eteg

de stampot is te dik, er ontbreekt jus

de vaartdaik

de vaartdijk (krommenie)

de vaiandelekhede beginne

aan het werk gaan

de zak kraige

ontslagen worden

Debber

Sul, sukkel

deer

daar

deero

daarzo

Demp.

Gedempte stuk water of sloot.

Der is een blussie of

Gebruiksschade aan serviesgoed

der was 'n grote fuk bai de Lum

er was een flinke brand bij de linoleumfabriek

deur slob en slaik gaan

door alles heengaan

Deursleure.

Iemand helpen.

Deurtrekplee

Moderne wc

deuze of giene

deze of gene

die het kniphandjes

die geeft graag geld uit

die houdt zijn snot hoog

verwaand

die pere benne ien en al sop

die peren zijn heel sappig

die tei is rotzoipe

die thee is niet lekker

Diefie.

Verbrande lucifer.

dievehois

gevangenis

dievewerk

rot werk

Diggelwinkel.

Handel in aardewerk.

dik- vet- de- last

dronken

dilleberere

vergaderen, overleggen, delibereren

dinnesdag

dinsdag

Doddel. 'Et lait op 'n doddeltje.'

Losse hoop textiel (beddengoed, kleding), slordig opgevouwen.

doddele

slordig opvouwen

Doeneg, heneweerdereg

Onrustig, druk

Doive van de pestoor van Egmond.

Meeuwen.

Doojehoisie.

Mortuarium.

doosstoip

grote schrik

Doppehokker

Oostzaner (scheldwoord)

Dorrel

Stroom neusvuil

dorste

durfde

drankbalie

zuiplap

dridder

vogelpoep

droipsteertend ofzakke

met de staart tussen de benen vertrekken

Droisteg

Ongeduldig, ongecontroleerd

Droisteg.

Onbeheerst.

droistig, doeneg

druk, lawaaierig (van kinderen)

Drul.

Lodderig, suf.

Druttele

Talmen, lijntrekken

dundas

dundas

dut / dutte

dit

Dutrais

Vergeefse reis, reis 'voor de prins'

E

een flik

tien gulden

een hangelesmandje

rietgevlochten hengselmandje

een jokkensie

een leugentje

een knol, raap

zakhorloge

een luntus

groot in zijn soort

een onke taid

een slecht, raar tijdstip

een onke taid

raar tijdstip

een slaghaakie

stenen tabakspijpje

een tjoklat

reep chocolade

een tuppie nemen

slokje nemen

een vlaartje

half schortje

eerappel

aardappel

Effies opsteke

Onderweg iets drinken in een restaurant

Effiies een lichie make

ik zal even bijlichten / een lampje aan doen

elektriek

electriciteit

Elestieketwist. (Elders in Nederland: elastieken.)

Kinderspel gespeeld met een lange lus van elastiek.

Elleke klapskeet.

Iedere keer weer (om niets).

en aardeg stoivertje op tafel draaie

financieel meetellen, geld binnen brengen

en bal en lebber geve

een bal een harde trap geven

en beroerd ankaike

een akelig gezicht

en cadeautje

een aanwinst (maar niet heus)

en dutte den?

en dit dan?

en gnappe doit

flink wat geld

en lappie oplegge

extra hard werken

en main hewwe

aanspraak maken, een claim hebben

en onke taid

een raar tijdstip

en sintervreetop, en orbertje vreetgraag

een schrokop

en skraifie

alles waarmee je kunt schrijven

en sliert an hewwe

plezier van hebben

en staive prais houwe

veel geld blijven vragen

Epikt en edreve.

Klaar voor vertrek.

er gien bek anzette

niet eten, niet lusten

er is gien abberensie op

er is geen kans op

er is maar lauw bestek op

er is maar weinig animo voor

er steek op hebben

onder de knie hebben

Érepels leze.

Na het rooien achtergebleven aardappels oogsten.

E

ergens een goeie lucht op hewwe.

goede verwachting van iets hebben

erreges van opkaike as piet snot

ergens verbaasd van opkijken

et buurwaif

de buurvrouw

et is ien meeneme

dat kan er ook wel bij

et is laielek weer

het is redelijk weer

et is oit en doen

het is niet te doen , onmogelijk

et laikt wel en bietje te natte

regenen

et loopt op zen lessie

het loopt op zijn einde

et vrot niet

het lukt niet

Eteg.

Machtig eten, zwaar op de maag.

Etrapte weeg

Houten buitenwand (overnaads, gepotdekseld)

eu

ui

evend

avond

F

Fainighaidje

Tenger kind

Fainkloitere.

Vingers na tuinwerk schoonmaken door knijp- en wrijfbewegingen.

fesoen

fatsoen

fjinsterwaifie

roddeltante

Fleke, jatte

Handen

Flier

Sliert

Flietertje

Zeer dun sneetje brood of plakje vlees

floeperd

hufter

Flutere.

Over water gooien met afvalrondjes van blikfabrieken, kartonnen vierkanten.

Fnistere

Fluisteren

Fok

(ook elders in Nederland).

Bril

G

Gaan boite maar effies oittoile!

Een nogal druk kind even naar buiten sturen

gaeren

sparen

gajes

rommel, ongeregeld goed

Galgezager

Zaandammer (scheldwoord)

gardaine, nachtlappe

gordijnen

garing

recht op bepaalde hoeveelheid afvalhout

geen prakkezatie over

geen sprake van

geen pukkel

niets

geld verapothekeren

veel geld uitgeven aan mdicijnen of aan de apotheek

geld verdokteren

veel geld uitgeven aan doktersbehandelingen

genade gebroike

vergeven

genakeltje

piepklein dingetje

genére

behelpen

geneugten

genoegens

gien asem geve

geen antwoord of geen geluid geven

gien kwaad in de stad

niet erg

Gien zoivere koffie. (Ok elders in Nederland gebroikelek.)

Iets doen wat niet correct is.

Gifteg.

Kwaad.

gladde vraier

slimme vogel

gladdereg

glad

Gladoor

Wormerveerder (scheldwoord)

glaikers

twee gelijken

Glauwe

Gluren

gleumpie

glimlachje

Glisse, oitglisse

Glijden, uitglijden

Gloeiende spaiker

Slechte verlichting

Glop

Onderbreking in oeverbebouwing (aan de Zaan) Ook: lege plek in de mond van een kind dat aan het wisselen is.

Gnappies.

Netjes.

Gniepe

Gemeen knijpen (met de nagels, draaiend)

Gnokke

Verlangend kijken (naar eten)

goeie morrege, morrie

goede morgen

goeie plomp

flinke scheut (water of melk)

Gortboik. Gouwe. Spanjool.

Assendelver.

Gortzak

Assendelver (scheldwoord)

gossiebippies

bastaardvloek

graize doffer

hij is zo grijs als een duif

Grel

Grauwbleek, ongezond

Griebus

Steeg, achterbuurt

Groffie

Boterham bruin of volkoren

Groizig

Belust

Groos

Trots

Grutte

Grabbelen, pulken

Guster(e)

Gisteren

H

Haags bakkie

Halfvol kopje (koffie of thee)

Haaipaal opberrege.

Heipaal de grond in slaan.

hai heb 'n achterdeurtje.

hij heeft een uitwijkmogelijkheid

hai heb natte biene

hij is dronken

Hai is deerzo de otjemedor

Hij is daar de grote man

hai is op zen post betouwd

dat kun je aan hem overlaten

hai lust zen bik wel

hij lust zijn eten wel

Hai raakte in de plomp(erd)

Hij raakte te water

Haidene. 'De haidene benne annet erref.'

Molenslopers.

haige as 'n dampeg peerd (of 'n postpeerd)

heel erg hijgen

Hailege dage

Dunne plekken in geschilderde oppervlakken of in textiel

Hailig

Vrij

Haining

Heg

Haistere

Sjorren

Hakkepoffer

Krabbelaar (op het ijs) ook: motor(bak)fiets

Hallefblank ras (zie opmerkingen)

Parvenu

Hallefwerrekie.

Zwak windje waarop niet àlle toestellen in de molen werken kunnen.

handgemeen

vechtpartij

harrme, met gien harreme

Dommekracht, met geen mogelijkheid

Harses, kanes

Hoofd

Harseslappie

Hoofddoekje

heb errug

pas op

Hee daar, de lampedéra!

Let op!

heerskippe

heerschappen

heikelhammer

varkensslager

Helegaar

Helemaal

herrest, harrest

herfst

herrie in d hut

ruzie

het eerste deuntje

opening van de Assendelver kermis

Het haast me in me keel

Het is zo zoet / zout dat het prikt in mijn keel

Het nuwe werrek

De Hoornse (spoor) lijn

Het Prutje

gedempte wegsloot in Wormer

hewwe

hebben

hierzo

hier

hoe-is-t-ie?

hoe is ie?

Hoetelaar

Prutser, scharrelaar

Hoetele

Prutsen, broddelen

Hoil-lichie

Slechte verlichting

hois

huis

Hois of, hois an.

Huis aan huis.

Hooie.

Met grote happen eten, schrokken.

hooiersbier

bier van geringe kwaliteit

Hooimaker

Zon

Hoopstoots

Hals-over-kop

hormoezer

pastoor

hormoezer

priester

horrie op

vlug, levendig

hortje waier

stukje verder

Hossie.

Klompenhok.

Husse klusse met je neus ertussen

Antwoord op de vraag "Wat gaan we eten?

Hussie

Scheutje (melk, water enz.)

Hutte.

Klompen.

I

Iemand bai 't laif hewwe.

Iemand te pakken hebben, beetnemen.

Iemand leeg neerzette.

Iemand minachten, niet waarderen.

iemand met een zacht gezicht

een schijnheilige

Iendepul!

Uilskuiken!

Iets mit liefhebberai doen.

Iets met plezier doen.

iets tot en stookie verhakke

tot brandhout hakken

Ik ben gien loophond.

Ik ben geen sloof.

Ik gaan nee me klossebak, amme kusse roike, mit de ore estrekt, me gane te bed.

Ik ga naar bed.

Ik heb me sundese pak ovveskoierd.

Ik heb mijn zondagse pak afgeborsteld.

Ik hew deer puur 'n taid verzwurreve.

Ik heb daar heel lang rondgezworven.

Ik ken wel in 'n tontelbos.

Ik schaam me.

Ik laik wel holleg, ik hew doei.

Ik ben hongerig.

Ik skiet je deer wel.

Ik ontmoet je daar wel.

Ik weerskouw je!

Ik waarschuw je!

Ik zèl je knutte, ik zèl je un knaip geve

Ik krijg jou nog wel (schertsend)

illegment

onprettig iets

In de okazie komme.

In de gelegenheid komen.

in de wisse neme

veilig stellen

In Frans continu werreke.

In ploegendienst werken op de fabriek.

In z'n fleur weze.

In zijn goede tijd zijn.

inlikken

insmeren

Inverdan

Afwijkend geplaatst van de bebouwing: meer naar achteren

Inverdan.

Iets naar achteren gebouwd te opzichte van de rooilijn.

J

Jaarbreed

Uierboord (slachtproduct, voor WOII veel gegeten)

Jantje pak an doen

werken

je aige et lamlazerus werreke, skrikke enz.

zich lam werken, schrikken enz.

Je bek zel d'rvan skeure.

Ik lust er wel pap van.

Je benne puur droisteg, zeun.

Je bent erg onbeheerst, jongen.

je boik an pent lache

heel hard moeten lachen

je hosklosse, blaaipote

grote voeten

Je kenne alle grepe wel.

Je begrijpt het wel.

je lache wel houwe kenne

er valt niet om te lachen

Je laike wel niet wais.

Je lijkt wel niet wijs.

Je prol beskutte.

Je doel bereiken.

Je spinstertje.

Meisje met wie je naar het oud op nieuwfeest gaat.

Je woord beskutte.

je woord houden.

Je zelle wel waizer weze wille

Zo dom zul je wel niet zijn

Je ziene der gnappies oit.

Je ziet er netjes uit.

Je ziene der puur loof oit.

Je ziet er erg moe uit.

Jeukbonkel.

Muggenbult.

jipper

drol in de Zaan

Jisperduinen

denkbeeldige plaats

Jodelaim (zie opmerkingen)

Spuug, speeksel

juut, in Wormer 'de ketver'

politieagent

Juut. Ketver (in Wormer).

Politieagent.

K

Kachelbiene.

Benen met rode vlekken door de warme kachel.

Kaike.

Kijken.

Kakke, kakkies

Voeten, voetjes

Kangkast

Groot en onhandelbaar voorwerp, bakbeest

kashoute

planken

kasjuweel

heel mooi, zeer fraai

kaskedieze

omzichtig navraag doen

Katjemáai, 'et gaf nag un hoop katjemaai

Gedoe, het veroorzaakte problemen

Kattekliekie

Een heel klein beetje eten

Kazuweel.

Mooi, zeer fraai.

keessie

pruimtabak in de mond

Ken.

Kan.

Ket of pluut hewwe

Plezier hebben

Keuke. `Et koike liep deur de keuke.`

Keuken.

Kiekie.

Kindje.

Kielemorten

Afmaken, dood maken

Kiendop

Kind (klein van stuk)

Kietekar.

Kinderwagen.

Kietelekooi.

Kinderschare.

Kippedrift

Nerveuze haast

Kippekerremes

Regen en zonneschijn tegelijk

Kippekerremes; kerremes in de hel.

Regen en zon tegelijk.

Kirrel, borst.

Kerel, jongeman.

Kiskosse, kaile.

Ketsen (met kleine, platte steentjes over het water).

Kit.

Café, kroeg.

Klandizie. (Ook elders gebruikelijk.)

Cliënten, die iets komen kopen.

klapmussie

borreltje

klasseneur

prater

Kledder

Morsepot; slonzige huisvrouw; modder (als dat in de zandbak opgegraven wordt)

Kleddere.

Morsen.

Klitje

Sneetje roggebrood

Kloris

Vrijer, verkering (m)

klosse

geluid van klompen bij het lopen op straatstenen

Klossebak

Bed

Klotje.

Mutsje op de kruin.

kluffie

hellingkje

Kluft

Helling

Kluft

helling, oplopende weg

Knaaie

Verknoeien, stukdraaien

Knain.

Konijn.

knainestekels

paardenbloemblad

Knaip.

Kroeg.

Knecht, zeun

Aanspreekvorm jongen

Kneerteg

Overdreven zuinig

Kneppel, knecht.

Kokkerd, groot iets.

Kneppele.

Kapot maken, breken (serviesgoed)

knippie

schuifje op de deur

Knoetere

Gebrekkig, krom praten

knoetje

haarwrong (klein)

Knoffel

Knoffel

Knol

Gat in sok of kous

knot

haarwrong (groot)

knot; kloen.

bol (breigaren)

Knukkie.

Jongetje, knulletje.

Knunnekie

Kort, stevig kereltje

Koelekie, kulekie.

Kuiltje.

Koger, Koekvreter, Staisselkneter (scheldwoord).

Koog a / d Zaan (iemand uit -).

Koike.

Kuiken.

kom maar opperdan.

uitdagend, kom maar op als je durft.

Kom-af, ze benne van goeie kom-af

Afkomst, ze zijn van goeden huize

kompelemente

op en aanmerkingen

konkelefoezen

praten

Korreper.

Karper.

kortleje, kortlede

onlangs

krabbeltje

handtekening

Krammenakkeg

Gammel

krekettehoisie

snackbar

Krent, kneert

Gierigaard

Krentekakker

Zaandijker (scheldwoord)

Kreukele.

Kreuken.

Krimmeneel! (soms krimmenele)

Drommels!

Krimmeneel.

Krenterig, zuinig.

Kristelek

Netjes, bruikbaar

Kroelen

Dicht tegen elkaar aanliggen, knuffelen

kroes

puntzak

Kroes.

Stevige puntzak bij kruidenier.

Krokke.

Sneeuwen.

Krol

Gebreide muts

Kroosdoiker

Westzaner

Krukkedil.

Krokodil.

Kwastelorum.

Kwibus.

kwele

genieten

L

Laivrete.

Dromen, suffen bij het huiswerk.

Lampepit!

Lamstraal!

Land over zand

over ijs en weiland lopen

Lang gien kaantje.

Lang geen pretje.

langs in dwars

door elkaar

Lank ammekaar.

Lang achter elkaar.

Lebbere.

Likken.

Lekker vet slante.

Lekker smikkelen.

lelle

grote glazen bier of wijn drinken

lellepote

stuiptrekken

Lerp

Tong

Lessie.

Kliekje.

Lessiesdag.

Kliekjesdag.

Léteres kaike.

Laat eens zien.

Liemerig

Gebonden, stroperig (saus of soep)

Lientjebuur speule.

Lenen.

Liever de koekebakker is dood. D'r worre gien lieverkoekies meer ebakke.

Je krijgt niet anders.

Lillekzegger.

Kwaadspreker, bullebak.

loederslag

beroerdeling

loertje

sabbeldoekje voor kleine kinderen

Loerwange

Rode wangen van slaperig kind

Loeve

Walmen

Loiewaivekost

Gemaksvoedsel

Lokkie.

Kommetje.

lood in et zakkie kraige

geld vangen

Loof.

Moe.

lope of je en stok deur eslikt hewwe

stijf rechtop lopen

Los weer.

Licht regenachtig weer.

loskomen van de krop van de buul

veel geld uitgeven

Love biene, zadderege biene.

Vermoeide benen.

Love biene.

Moeie benen.

luilak

feestviering op de zaterdag voor pinksteren

lulle van et kasie

onzin

Lummer.

Arbeider bij linoleumfabriek.

Lurreke.

Drinken.

M

maankaikers

schoenen met omhoog stekende neuzen

Maddere

Moeite met iets hebben, aanmodderen

mal skepnet

scheldwoord van kinderen

Mangelepers

Amandelspijs

manloi

manvolk

Manne. 'ik kèn 'et niet manne'.

Iets aankunnen, beheersen; 'ik krijg het niet voor elkaar'

manvast zain

trouw zijn aan een man

markeliere

plezier maken

mars, van 't padje!

donder op!

Me dochter is zo etterdetet, ze ken gien motteghaid zien.

Mijn dochter kan niet tegen rommel.

Me grassie is eknipt, nou me haininkie nag.

Mijn gras is geknipt, nu de heg nog.

Me zuster is puur zo maltenteg.

Mijn zuster maakt overdreven veel schoon.

mekaar

elkaar

Meliest.

Maar liefst.

Memele (Zie bij de opmerkingen.)

Moedertje (troetelnaam)

mentenere

begeleiden, gezelschap houden

Met de verneemstok rondgaan

Goed luisteren naar wat er gaande is

met en rood paspoort wegsture

ontslagen worden

met en zoet laintje

voorzichtig aan

Met links doen.

Makkelijk doen.

Meutele

Pruilen

Meutele, muttere.

Mopperen.

middege

om 12 uur schaften

Miegele.

Krioelen.

minnezeere

verminderen, met minder doen

mit 'n verwezing

gedachteloos, zonder nadenken

Mit iemand omslag make.

Met iemand een praatje maken.

Mit je hut 'n prokie in de weeg tummere.

Met je klomp een schilderijenhaakje in de wand timmeren.

Mit skeure en breke.

Met veel moeite.

Mit water vorreve.

Geverfd houtwerk met water schoonmaken, zodat de verfkleuren weer zichtbaar worden.

Moereterreg

Onhandelbaar kind

mokke

dobbelen

mook

trekharmonika

N

Naar de menoksie

Verwoest, vernield, 'naar de maan'

Naar Worremer

Overleden (dier of plant)

nachtlozjies bai iemand hewwe; te warskip gaan.

bij iemand overnachten

Nag un klain krikkie

Bijna gaar (eten)

Naggeris.

Nog eens.

Nagtig

Slaperig, niet goed uitgeslapen

net en keekwallek

zeer hobbelend en slingerend

neurie

sterke drank

Neuzeg weze.

Loopneus hebben.

niks in de lap hange lete

niets vergeten, niets overslaan

nongenonge.

sabbellap voor kinderen

Nou dug ' oor, nou doeg ' oor!

Tot ziens!

nou zel et wel weer sulle

nu gaat het wel weer

O

Oetele

Stuntelen

ofdroipe

stilletjes vertrekken

ofskoiere

afborstelen

Oftukkele.

Met je hengeltje meer vis vangen dan je buurman.

ofvaldertje

afvallertje

oie

uien

oilekiet

uilskuiken

Oit 'n goeie.

Met goede bedoelingen.

oit de gis valle

niet goed raden

oit je dommeleghaid eskud worre

wakker geschud worden

oit pronk

om mee te pronken

oitdoie

uitleggen, uitduiden

oitglissing

uitglijder

Oithaineg

Uitgelaten, baldadig

oitnaaier

Eind weg

Oittiste

Uitzoeken, uitpluizen

Oitwerdan

Afwijkend geplaatst van de bebouwing: meer naar voren

Okazie.

Gelegenheid, kans.

om de lazerai niet

beslist niet

om en an

om en nabij

omtroetele

prutsen, rommelen

onder berusting houwe

onder beheer houden

ongeraif

slecht spul

ongesineerd

onbeschaafd, onbeschaamd

onk

ongelijk

Onk

Ongelijk paar

Onwais

Raar, dom: doe niet zo 'raar', doe niet zo 'dom'; erg: 'erg' groot, ik heb het 'erg' naar mijn zin

Oom, ome. (Maar familie is `noom`.)

Kennis, man van een generatie ouder (dus niet per sé familie).

Ootje

Oude vrouw

Ootje De Vries.

De oude mevrouw De Vries.

op de nuuwe penne gaan

opnieuw beginnen

op de oer zain

druk bezig zjn

op en bossie

dicht bij elkaar gepropt

Op groot lef.

Met veel durf, brutaalweg.

op roet

op weg, onderweg

Op z'n roiker.

In een goed humeur.

op zen vermaak kraige

te verduren krijgen

op-'elege

opgelegd

Opa Tet, Opoe Tet

Betweter (M / V)

Opdare.

Opklaren (het weer, de lucht); bedaren.

opgelegen pandoer

zeker van het antwoord

Oprispings hewwe, de bor hewwe

Het zuur hebben (als gevolg van te vet eten)

opsasse

opjutten

Opskoildertje speule

Verstoppertje spelen

Opstekertje.

Rustpauze onderweg met kleine versnapering.

Opstemme.

Instemmen.

opsternaet

boos

orekroiper, oliekroiper

oorwurm

orse ket

veel plezier hebben

Otje-Pietje

Erg mooi, helemaal goed

Ottere, broekhoeste

Windje laten

Ouzeg

Vies, scherp riekend

over de skreef 'egaan

te ver gegaan

Overmete.

Kotsen.

ovvelope oit!

afgelopen uit!

P

Pakzolder

Westzaner (scheldwoord)

pampier

papier

panne wit / bruin

wit / bruin rond brood

Pannebroiloft.

Kliekjesdag.

Patter.

Bewoner van het Krommenieërpad te Wormerveer.

peerd, knol

paard

Peeuwe.

Klagen, zeuren.

Pekele

Zweten

Pentere

Bakken, braden, sudderen, zonnebaden (fig.)

Pere

Flink 'innemen' , zuipen

perfesser, perfester

professor

Pikvin

Snibbig meisje

Pille

Dikke sneden brood

Pilo, machinistegoed.

Zware, geribbelde stof voor werkmanskleding.

pinkelhout

strikje, netjes in pak

Pisgril

Rilling

pispotjes

bloemen van akkerwinde

Pit

Gloeilamp

planjerplek

trieste, onaangename plek

plomp

sloot

plompie

beetje (vloeistof)

Plure of mierikken

Oogleden samenknijpen (om beter te kunnen zien)

plussel

beslag voor pannekoeken

Plussel

Gistdeeg

Plusselpot; plutspot.

Beslagkom

poepegrondel

ondermaats visje

poepegrundel

grondel

Poerlekwakker, 'en raar pot-éte

Vreemde snuiter

Poesteg.

Lichtgeraakt.

poistereg

sjachereinig

Poppe oge.

Krenten.

premanteg

parmantig

Prikkie

Warme maaltijd

Primmereutel.

Primaire (= Provinciale) Weg.

prokie

haakje

Pronkies en prulle

Tierlantijntjes, nutteloze siervoorwerpjes

Pul (letje).

Jonge zwemvogel (eend, gans, zwaan, waterhoentje).

Pulletje

Baby-eendje (of kuikentje)

puur

behoorlijk, flink

puur an de maat zain

flink groot zijn

R

raaskallen

door praten (zonder inhoud)

Rabbig

Slordig, versleten

Raist met gummihakke.

Antwoord op de vraag: wat gaan we eten

Rakkertje.

Kop en schotel die niet bij elkaar passen.

rappidëe

haarlemmerolie

Renkelaar.

Porder (die werkvolk 's morgens wekt).

Reureg

Levendig

Reuring.

Leven in de brouwerij.

reuteltje, plintenpisser

hondje

Rietkip.

Meerkoet.

rimmetiek

reumatiek

risselevere

resolveren, antwoord geven

Rode, uitrode

Opruimen, uithalen (kast, zolder)

Roed-end.

Molenwiek.

roje meunie

rode menie (grondverf)

Rooffie.

Korstje opgedroogd bloed.

Rot

Rat

Rozeg

Slaperig na veel buitenlucht

Rutteltje

Opgewarmde koffie

S

Sakkere

Vloeken

sangerige boik

pijn in buik

sangerige boik

zere buik

sassie

sigaret

scheufpeu

schuifpui

schossie bommen

schotsen trappen

sekreet, skaithois

toilet

sekuur en zeker

vast en zeker

sensatieketel

sensatiezoeker, ramptoerist

sente

centen

Sepèrreber.

Superbe, super.

seun

zoon

sibbere.

hard lopen (Koog, Westzaan); platte steentjes over water keilen (Wormerveer).

sieuwerse

zwaar sjouwen

sjappeur

nietsnut

sjekkie bouwe

sigaretje draaien

sk

sch

Skabbleiben in die gekke maren

Vakbondsblokkade

Skadelek lache

Geforceerd of schamper lachen

skaithois

wc

skandelesatie

beschadiging

Skaverotteg

Vermolmd, verwaarloosd

Skeepe.

Schapen.

skelleme

vals spelen met kaarten

skelletrekker

trekbel

Sképe.

Schapen.

Skerrembloeme

Fluitekruid

skerrepklompe

winterklompen met ijzeren punten eronder

Sketemereet.

Lieverd, schatje.

skeuteg

vrijgevig

skiet je voor me

duim je voor me, of doe je een schietgebedje voor me

Skiete.

Ontmoeten, zien.

skip

schip

skoft

tijdsverloop tussen twee schafttijden

skoftaid

schafttijd

Skoit (Skoite ook: grote voeten)

Boot

skotsie loipe

schotsen lopen

Skotsieledderen

Schotsen springen

Skriebelig, 'en skriebeltje, 'en streep

Iel, mager (type)

skrobben

schrobben

Skrumpele.

Krimpen.

Slabone

Sperziebonen

slaperige benen

tokkelbiene

Sleepie.

Goedkope trouwstoet in ganzenpas naar het gemeentehuis.

slikwortele

Winterwortelen

slinger om de trap (iets makkelijks dus)

antwoord op de vraag wat gaan we eten

slootje wuppe

slootje springen

Slotteloos

Niet meer af te sluiten, dicht te maken (deur, portemonnee, tas)

smakbak, smakker

rotzak

smartgat

Spijs in krentenbrood

Smiestereg.

Klein, miezerig.

Smoorjaar.

Jaar van overlijden.

smousjasse

stelen

Smuiger

Betegelde schoorsteenplaats

Snaaie

Snoepen

Snaipap.

Koemelk, meel, evt. bruine suiker, omroeren, warmen tot het snijdbaar is.

Snerrek

Eigenwijs meisje

snibberere

snoepen

snoeven

overdrijven

Snotbriebel

Snotneus

spaikerskoon make

oude spijkers uit het hout halen

spanaapie

pauze

Spekkebaiter.

Langpootmug.

spie, spiedels

cent, centen

Spinken

Ergens mee pronken (om afgunst op te wekken)

Sproze lippe

Schrale lippen

staif spaantje

flinke hoeveelheid drank

Stalrame

Staren

Steerte.

In de weg lopen, ijsberen.

Stelstok.

Iemand die zich overal mee bemoeit.

stiefelen

doorstappen

Stienegooier (scheldwoord)

Wormer (iemand uit)

Stikkels

Distels

stollestere

solliciteren

stos

verbeelding

Stosgast.

Iemand met verbeelding.

strakkies

straks

Strontje.

Iemand die zich meer acht dan anderen.

Stukkezak, stukkebuul (ook stekke- of stikke-)

Boterhamzakje

suffesant

toereikend, goed

Sulle, baantje sulle

Glijden, baantje glijden

sullebuttertje

goedzak, doetje

T

t' Is 'n end waid weg

Het is ver weg

Tadder

Viezerik, viespeuk

Tafelblaadjes

Grote handen, 'kolenschoppen'

Tak vannet pokes.

Brandend stukje hout om pijp aan te steken.

Tante. (Maar familie is `peet` of `peetje`.)

Kennis, vrouw van een generatie ouder (dus niet per sé familie).

te kerremes

naar de kermis

te warskip

uit logeren

te warskip gaan

uit logeren gaan

Te werrek gaan. De vaiandelekhede beginne.

Aan het werk gaan.

Temet

Bijna

ter deure oit en in

de deur in en uit

teuge inlegge

tegeninbrengen

tiepeling

vreemd iemand

tinnif

troep, van slechte kwaliteit

Tist

Knoop of klit (in het haar)

toe zen jare komme

volwassen worden

toetebakkes

gezicht

Tois.

Thuis.

Toiskommertje.

Thuiskomer.

Toiskommertje.

Wees, door anderen opgevoed.

Toislegger. toishaalder

Kostganger.

Tokkele.

Met vinger kloppen.

tokkie

tijd die men slaapt

tonen

tenen

Tot ankende week!

Tot volgende week!

Treeffie

Onderzettertje

Trieme

Dwarsstukken tussen stoelpoten

Troet.

Slappe veengrond (heiers-taal).

troetje

dik mengsel (bijv. als basis van een saus)

tu le tere

toileteren, naar de w.c gaan

Tult (een tult volluk)

Heleboel, massa, hoop

U

ueil

uil

Un kloen van un maid, , un molepeerd

Zwaar gebouwde (jonge) vrouw

Upperdeklinkie, hipperdeklink, uttertje

Peuter of kleuter

uurtje pies

vroegertje

V

vaifkop

spotnaam voor een hoge hoed

Vaizel.

Schroef van Archimedes, om water uit te pompen.

van begins of an

vanaf het begin

van de hand zette

oplossen

Van de skrale buul.

Met (te) weinig geld.

van nag iens zo

zeer erg, enorm

Vans glaike.

Jij ook, idem, eensgelijks.

varreke

varken

veiltje

aanrechtdoekje

verdistereweren

afbreken, vernielen

verinnewere

vernielen

Verkade rollade

ontbijtkoek

Verkleders (goed)

Kleding die aangetrokken wordt wanneer het werk gedaan is

Verknetere

Fijnknijpen

Verlangertje.

Verlengstukje aan de rok plooi die uitgelegd worden kan.

vermodde

verprutsen, verspillen

Verskiete

Schrikken

verworpeling

verschoppeling

verzoetinkie

verzachting, compensatie

vette skommel

dikzak

Veugeledridder.

Vogelpoepje.

Vlaardemoize.

Meisjes die na donkers nog buiten zijn.

vliegende skaft

geen vaste schafttijd

vlook

scheef

Vlook

Vlak, ondiep

vlussie

windje

Vluze

Vellen in de gekookte melk

Vluzekan

Melkkannetje met zeefje in de tuit

voederezere

eten inslaan

Vogeledrid

Uitwerpselen van vogels

voil proest

slecht volk

voizeleg

ruzieachtig

voor de sekuriteit

voor de zekerheid

voor de weerga

voor de donder

voor Jan Prut

voor Piet Snot

voor mekaar perbere te suddere

voor elkaar proberen te krijgen

voor nou en naggeris

voor nog een keer

vorrefkladder

schilder

Vorssichies

Voorzichtig

Vrai gelaggie.

Gratis borrel.

vraidag

vrijdag

Vroegspook / Laatspook

Ochtendmens / Avondmens

W

Waiffie, zus

Aanspreekvorm meisje

waivespul

vrouwvolk

wans

scheef

Warseg

Vuil, smerig, vies smakend

warsege bibber

naargeest

Warskippe.

Logeren.

wat een meuter

wat een grote

wat stane je te oetele, knecht

wat doe je onhandig, joh

Waterskip.

Lekke schuit, schip dat `water maakt`.

we moete te verjare bai opoe

we gaan naar oma's verjaardag

Weeg

Houten buitenwand

Weeg.

Muur, wand.

Weeromhale.

Terughalen.

Weerskouwe.

Waarschuwen.

weet je wet er toe staat

weet je hoeveel het kost, een boete

Wel juksem en bonsem.

Krachtterm.

wet mien je deer aigelek ezaid mee

wat bedoel je eigenlijk te zeggen

wet zit jai te grimme en te grainze

wat zit jij te spotten

Witje

Boterham wit

Witsel

Witkalk

Wittele

Witten (plafond, muur)

witvis

blankvoorn (zoetwatervis)

woenesdag

woensdag

Woenesdagévend, bille-evend.

Woensdagavond.

worf

werf

worre

worden

Worref.

Molen(makers)terrein.

Worveltje

Blokje (om hekje of poortje te sluiten)

wroetwurm

wroetend kind

wuppertje

borreltje

Z

Z'n kop geeft niet op.

Hij blijft koppig.

zadderege biene

vermoeide benen

zakpain

geen geld

ze apperepo weer oppakke

doorgaan met het verhaal

Ze benne kristelek

Ze zijn kerkelijk meelevend

Ze benne puur fain

Ze zijn gereformeerd

ze heeft opoe

Ongestelde vrouw

ze kenne em en handje verkope

ze kunnen hard werken

Ze kerreke ' onder de roede' (Zaandijk, in het kerkje onder de ' roeden' van de molentrans van Molen ' De Dood' ), ze benne zo fain as gemale poppestront.

Ze zijn gereformeerd 'vrijgemaakt'

zemelezifter

haarklover, muggenzifter

zen dirrek straike

gaan zitten

zich verkroimele

zich verbijten, gespannen wachtenzich verkroimele

zo neudeg as brood

broodnodig

zo skoon as zullever

zeer schoon

zoetelap

dom figuur

zoipe zwager ome Jan is jareg

proost!

Zostrakkies

Zopas

zuks most je maar oit je laif lete

dat moest je maar niet doen

zweet is goekoop

hard werken wordt niet beloond

zwierbolle

feestgangers

zwummen

zwemmen

Zwuuphard.

Keihard.



116 OPMERKINGEN

1.        

2.       " Deer make ze allang knope van" - zeggen ze aan de Zaan wanneer iemand reeds lang geleden is overleden. Ooit vroeg ik (Zaankanter) aan mijn (door en door Zaanse) moeder waar die malle uitdrukking vandaan kwam. Ze dacht even na, schoot toen in de lach en verklaarde dat knopen vroeger niet alleen gemaakt werden van hout, leer of metaal, maar ook van beenderen, ' benen knopen' . Uiteraard gebruikt (e) de industrie daar dierlijke beenderen voor, maar de volksmond spreekt zijn eigen taal.

3.       " Je kenne weer een broek knippe" (er komt weer wat blauw in de lucht, het klaart op) - een enkele keer hoort men de toevoeging ' soldaten-' (broek) . Pruisische soldaten droegen helderblauwe uniformen.

4.       'En reg as Sieuwers hewwe - een brede sterke rug hebben. gezegd door fabrieksarbeiders in Krommenie. Sieuwers was werkzaam als sjouwer in de losse ploeg.

5.       Af en toe bezig ik - opgegroeid 'ân de Zaan' tussen door-en-door Zaanse (groot)ouders - woorden of uitdrukkingen die bevreemding wekken bij de medemens in andere delen van Noord Holland. Wat zeg jíj nou?? Uiteindelijk schafte ik `De Zaanse Volkstaal` (ed.1971) van Dr.G.J. Boekenoogen aan. Wanneer nu iemand vragen stelt over mijn woordkeus, dan kijk ik het daar even in na. Het klopt altijd.

6.       Ajje naggeris op me ekkie komme, zellik je mit me ooi-aak in je atje ikke! (Als je nog eens op mijn hekje komt, zal ik je met mijn hooihaak in je gatje prikken)

7.       Als de kachel gloeiend heet was zei men - de kachel staat op soldere.

8.       Als een nieuwe schoen kraakte zei men dat er deugd in zat.

9.       Als een straatventer an de hoize kwam (d.w.z. in een met huizen bebouwd gebied kwam) probeerde hij zijn spulletjes `hois of, hois an` te verkopen.

10.   Als er bijvoorbeeld een buts van een beker of een bord af was en we zeiden daar iets van, zei mijn moeder steevast: `Skeve dinge pisse ok`. Met andere woorden: Ook al is het niet meer helemaal intact, je kunt het nog gewoon gebruiken.

11.   Assendelvers spreken de h uit, waar veruit de meeste andere Noord-Hollanders dat niet doen, en laten hem weg, waar de anderen hem zeggen. `Maar zuks is niet eel herg.` Dus kwam er een plaagzinnetje: `Ajje naggeris op me ekkie komme, zellik je mit me ooi-aak in je atje ikke!` (Als je nog eens op mijn hekje komt, zal ik je met mijn hooihaak in je gatje prikken!)

12.   Bellespringster - dienstbode bij dokter of advokaat die direct bij het horen van de bel kwam horen, wat er was.

13.   Benauwd kijken - hai kaikt as en skellevis die zen belaidenis doet op en warme stoof.

14.   Bepaalde woorden die gewoon bij het ABN horen worden 'ân de Zaan' op een andere manier gebruikt. Men kent wel het woord `aarde` maar dan in de betekenis van 'wereld' en niet in de zin van 'tuinaarde'. Tuinaarde heet aan de Zaan 'modder'.Dat wat andere Nederlanders 'modder' noemen, noemt een Zaankanter 'prut'. Wat elders 'prut' heet, heet aan de Zaan 'slik'. 't Is maar dat u het weet.

15.   Bij Gerkens Cacao was een poedertrekker de persoon die de opgevangen cacao uit de treem in zakken deed en dan afbond.

16.   Blikjutter iemand die stukken blik bij elkaar zoekt om ze later te verkopen.Schertsend gezegd van mensen die op de blikfabriek werkten.Ook wel eens blikvreters genoemd.

17.   Bokkes het meervoud van bokkingen (de vis) . Bokkes was ook het meervoud van een borrel. Hieruit ontstond de uitdrukking en bokkie kope op de Krommenieer kermis. Men kocht er dus een borrel.

18.   Broodje ienhand: dikke snee brood. broodje tweehand: eenzelfde snee brood in twee dunne plakken gesneden. Een broodje eenhand was met 1 hand te hanteren; een broodje tweehand was daarvoor te slap ...

19.   Bros: kort geknipt haar. Het was iets langer dan gemillimeterd. Het werd pas mooi gevonden als het haar wat piekerig werd. Het was oorspronkelijk Frans.

20.   Bruine berenspek wordt Verkade rolladen genoemd. Ontbijtkoek.

21.   Dat is kasie - gezegd als iets graag gezien, gehoord of gedaan werd. Vooral als het een lichte irritatie bij andere opwekt.

22.   De klaine maid is et lope loof; nou kraigt ze en draagie.

23.   De oude hoofdweg tussen Zaandam en Alkmaar werd ook wel eens de Primmereutel genoemd. Komt van `Primaire weg`.

24.   De poeploods - Aan de zuidervaartdijk gevestigde loods waar de strontvaatjes heengebracht werden. De stront werd vermalen vlak bij de vuilnisbelt.

25.   Door ouderdom niet meer mee kunnen doen - op je doodstal staan.

26.   Een Purmerender is een oneigenlijke manier van doorstoten van biljartballen.

27.   Een aantal woorden werden in kleine kring gebruikt zoals: een vrachtjoekel- een vrachtwagen, een kreel- een meisje in de bakvisjesleeftijd, een loidskreeuwer- een luidspreker, een roemer- een pispot. Deze woorden hebben nooit het algemeen beschaafd Zaans gehaald. Toch leuk om er een paar te noemen. De meeste van dit soort woorden zijn ontstaan in families, verenigingen of dergelijke gemeenschappen en kwamen amper verder dan die kring.

28.   Een boer in Assendelft riep steeds heel hard `kaf, kaf, kaf!` om zijn koeien met melktijd bij elkaar te roepen.

29.   Een denkbeeldig broodje skoifkees is een boterham waar het plakje kaas door de happende mond steeds weggeschoven wordt.

30.   Een fabelefoesie is een smoesje, een fabeltje.

31.   Een kit is een kroeg. In Krommenie had je ca 1950 -1960 een kroeg die `de opiumkit` werd genoemd ...

32.   Een klein soort praam in Krommenie heet een bakkie

33.   Een rokkie- een buis, een soort mouwvest met overslag en twee rijen knopen en weerzijden voorzien van zakken. Het was meestal uit pilow, soms uit leer gemaakt.

34.   Een sleepie - Trouwde men dan op een goedkope manier en begaf men zich lopend in eendenpas naar het gemeentehuis noemde men dit een sleepie.

35.   Een werknemer van de linoleumfabriek - een lummer.

36.   Eendenhouders noemden eenden die hun eieren ergens in het rietland legden ``wegleggers`.

37.   Eet ze! Soms met de toevoeging: met een haakie, den ken je ze terughale ennet naggers overdoen.

38.   Geussiesspel was een kinderspel. De kinderen verbeeldden zich in hun spel geuzen te zijn. Voor dit spel werd ook het woord skoffiesspel gebruikt.

39.   Hallefblank ras, Jodelaim: 'Niet met jodelaim!' - wanneer je aan je vinger likte om een blaadje om te slaan of een vlekje te verwijderen. Volkstaal is nou eenmaal niet politiek correct.

40.   Heel vroeger had je bij AH puntzakjes die kroes werden genoemd.

41.   Heiers noemde de zachte Zaanse grond waarop zij werkten vaak troet.

42.   Hele dikke, geribbelde stof voor werkmanskleding werd pilo of machinistengoed genoemd.

43.   Het aardig voor mekaar hebben- de spulletjes op zen loopies hebbe.

44.   Het heen en weer krijgen - over Assendelft nee Nauwerna rolle.

45.   Het oude viaduct waar de treinlijn Zaandam naar Hoorn overging werd de `coupure` genoemd. Het inmiddels verdwenen viaduct in de spoorlijn naar de Hembrug, dat vanaf de Provincialeweg toegang gaf tot de Pieter Ghijsenlaan langs eertijds Bruynzeel, heette eveneens de `coupure`.

46.   Het was de sport van sommige jongens om 's winters als er nog dun ijs op het water lag er zo gouw mogelijk over heen te lopen, zonder er door te zakken natuurlijk, dat ging vaak wel goed maar ja niet altijd, dan moesten ze met een koud nat pak naar huis. Als dat rennend gedaan werd, heette dat `aisieliddere`; op Koog heette dat `gammele`, op Westzaan `trochele`.

47.   Het woord `spinstertje` wordt genoemd door G.Grandiek in zijn boekje `Zaanstreek bakermat van industrie.` uitgeverij Knoop en Niemeijer - Haren blz.44. Met oudejaarsavond ging men `ter spinning`. Dan kwamen de jongelui te
samen in een herberg, weefschuur of in een van de ouderlijke huizen. Ieder droeg
zijn deel bij voor het natje en het droogje. Een jongeman, die nog geen meisje
had, kon de begeerde partij -dan zijn spinstertje genaamd- desnoods nog
voor de oudejaarsdienst in de kerk vragen.

48.   Het woordje `memele` wordt door Pieter Boorsma genoemd in in zijn schetsen van het
Zaanse molenleven . Dit boekje is ongeveer in 1927 uitgegeven. Hij laat een van
zijn personages vragen: en hoe gaat het met je memele Naar mijn idee moet je het
op zijn Frans uitspreken.

49.   Iemand die zich boven anderen verheft werd een strontje genoemd

50.   Ik geef er de vaif - ik gun mezelf vijf minuten rust

51.   Ik hang je op an en spinnerag- milde bedreiging

52.   Ik kan het niet laten: et is op zen donders as ik et lete ken.

53.   In Assendelft gingen de kinderen als de schooldeuren opengingen om half negen al duwend en proppend tegelijk de school binnen. Dit werd meeroppe genoemd.

54.   In Krommenie konden meisjes elkaar uitschelden voor heks van Pera. Van Pera = vampira.

55.   In Wormerveer werd een oude gedempte sloot tussen de Weverstraat en de Franklinstraa